Wprowadzenie do kursu

• Celem kursu jest wyposażenie studentów w wiedzę na temat historii integracji europejskiej, a także pomoc w zrozumieniu funkcjonowania kluczowych instytucji Unii Europejskiej oraz w zrozumieniu polityki i procesów politycznych Unii Europejskiej.

• Studenci dowiedzą się…

  • jak doszło do integracji europejskiej,
  • jak zmieniały się role instytucji unijnych w czasie,
  • jakie to ma konsekwencje dla relacji między państwami członkowskimi i instytucjami UE,
  • oraz jak rozwój integracji europejskiej wpłynął na charakter kształtowania polityki.

Struktura cyklu wykładów

Część 1. Historyczna ewolucja integracji europejskiej

• Utworzenie Wspólnot Europejskich
• Poszerzenie procesu integracji europejskiej
• Pogłębienie procesu integracji europejskiej
• Zasady działanie UE

Struktura cyklu wykładów

Część 2. Instytucje i podmioty polityczne Unii Europejskiej

• Komisja Europejska - struktura i kompetencje
• Rada Unii Europejskiej - struktura i kompetencje
• Rada Europejska - struktura i kompetencje
• Parlament Europejski - struktura i kompetencje
• System sądowy Unii Europejskiej
• Pozostałe instytucje i grupy interesów
• Rola państw członkowskich

Struktura cyklu wykładów

Część 3. Polityki i procesy tworzenia polityki w Unii Europejskiej

• Zrozumienie procesu politycznego UE
• Polityka wewnętrzna UE
• Polityka zewnętrzna UE
• Unia Europejska jako system polityczny - przegląd i podsumowanie

Warunki zaliczenia kursu

• Egzamin końcowy będzie miał charakter open book i będzie składał się z pytań wielokrotnego wyboru i pytań otwartych.
• Liczba punktów: 0 - 50
• Minimalna liczba punktów do zaliczenia: 25
• Termin realizacji: sesja egzaminacyjna

UE w skrócie

• Unia Europejska (UE) jest unią gospodarczą i polityczną między 27 państwami europejskimi.

• W 1958 r. utworzono Europejską Wspólnotę Gospodarczą, której pierwotnym celem było zacieśnienie współpracy gospodarczej między sześcioma państwami: Belgią, Niemcami, Francją, Włochami, Luksemburgiem i Niderlandami.

• Od tego czasu do UE przystąpiły kolejne 22 państwa (a Zjednoczone Królestwo opuściło UE 31 stycznia 2020 r.).

Państwa członkowskie UE

UE i organizacje międzynarodowe

UE w skrócie

• Unia, która pierwotnie miała charakter czysto gospodarczy, przekształciła się w organizację obejmującą wiele różnych obszarów polityki – od klimatu, przez środowisko i zdrowie, aż po stosunki zewnętrzne i bezpieczeństwo, sprawiedliwość i migrację.

• Główną siłą napędową gospodarki unijnej jest jednolity rynek. Umożliwia on swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób.

UE w skrócie

“Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn”.

UE w skrócie

• W centrum UE znajduje się 27 państw członkowskich oraz ich obywatele.

• Unikalną cechą UE jest to, że choć wszystkie państwa członkowskie pozostają suwerenne i niepodległe, zdecydowały się one połączyć część swojej “suwerenności” w obszarach, w których przynosi to wartość dodaną.

• W praktyce oznacza to, że państwa członkowskie powierzają część swoich uprawnień decyzyjnych utworzonym wspólnie instytucjom, aby decyzje w konkretnych sprawach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania mogły być podejmowane demokratycznie na poziomie UE.

UE w skrócie

• Podstawą wszystkich działań UE są traktaty, które określają cele UE oraz zasady dotyczące funkcjonowania instytucji UE, sposobu podejmowania decyzji i stosunków między UE a jej państwami członkowskimi.
• W pewnych określonych przypadkach nie wszystkie państwa członkowskie uczestniczą we wszystkich obszarach polityki UE.
  • Na przykład, chociaż euro jest wspólną walutą całej UE, strefa euro obejmuje obecnie tylko 19 państw członkowskich
  • 22 państwa członkowskie są członkami strefy Schengen

UE w skrócie

• Unia Europejska działa w wielu obszarach polityki, w których europejscy przywódcy uznali, że wspólne działanie jest korzystne, takich jak: jednolity rynek, euro, wspieranie wzrostu gospodarczego, bezpieczeństwo, sprawiedliwość i sprawy zagraniczne.

• Inne obszary polityki obejmują:

  • politykę innowacyjną, która promuje stosowanie nowych rozwiązań w takich dziedzinach jak klimat i ochrona środowiska, badania naukowe i energia;
  • politykę solidarności (zwaną też polityką spójności) w zakresie spraw regionalnych, rolnych i społecznych.

• UE finansuje te polityki z rocznego budżetu, co pozwala jej uzupełniać i wzbogacać działania podejmowane przez rządy krajowe.

UE w skrócie

W podejmowaniu decyzji na szczeblu UE uczestniczy kilka instytucji, w szczególności:

• Parlament Europejski, który reprezentuje obywateli Unii i jest przez nich wybierany w wyborach bezpośrednich,
• Rada Europejska, w skład której wchodzą szefowie państw lub rządów państw członkowskich UE,
• Rada Unii Europejskiej (nazywana również Radą), która reprezentuje rządy państw członkowskich UE,
• Komisja Europejska, która reprezentuje interesy UE jako całości.

UE w skrócie

• Parlamenty narodowe państw członkowskich również odgrywają rolę w podejmowaniu decyzji i stanowieniu prawa, podobnie jak dwa organy doradcze.
  • Europejski Komitet Regionów, który składa się z przedstawicieli rządów i samorządów na szczeblu regionalnym i lokalnym,
  • Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, w skład którego wchodzą przedstawiciele organizacji pracowników i pracodawców oraz grupy zainteresowanych stron.
• Na ogół to Komisja proponuje nowe przepisy, a Parlament i Rada je przyjmują.

UE w skrócie

• W proces ten zaangażowane są organy doradcze (Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Europejski Komitet Regionów), jak również parlamenty narodowe, wydając opinie na temat wniosków, głównie z perspektywy zasad pomocniczości i proporcjonalności.
  • Pomocniczość oznacza, że z wyjątkiem obszarów, które należą do jej wyłącznych kompetencji, UE podejmuje działania jedynie wtedy, gdy działanie będzie skuteczniejsze na szczeblu UE niż na szczeblu krajowym.
  • Zgodnie z zasadą proporcjonalności działanie UE musi ograniczać się do tego, co jest konieczne do osiągnięcia celów określonych w traktatach UE.
• Następnie państwa członkowskie i zainteresowana instytucja lub instytucje UE wdrażają przyjęte prawo Unii.

Długoterminowy budżet UE

UE w skrócie

• Wspólny rynek jest jednym z najważniejszych osiągnięć Unii Europejskiej.

• Ograniczenia w handlu i wolnej konkurencji między krajami członkowskimi zostały stopniowo wyeliminowane, co przyczyniło się do wzrostu poziomu życia.

• Podstawą jednolitego rynku są “cztery swobody”:

  • swobodny przepływ osób, towarów, usług i kapitału.

• Wspólny rynek nie stał się jeszcze jednolitą gospodarką: niektóre sektory (w szczególności usługi użyteczności publicznej) nadal podlegają prawom krajowym.

Powojenna transformacja Europy Zachodniej

• Proces integracji europejskiej został zapoczątkowany i rozwinięty w Europie Zachodniej.

• Rozszerzono go na Europę Środkowo-Wschodnią (EŚW) dopiero po tym, jak ugruntowały się kluczowe cechy UE.

• Do czasu upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1989-90 kraje tego regionu znajdowały się poza procesami integracyjnymi, które zbliżały do siebie kraje Europy Zachodniej.

Powojenna transformacja Europy Zachodniej

• W całej swojej historii Europę charakteryzowały bardziej podziały, napięcia i konflikty niż wspólne cele czy zgoda duchowa.

• Główne źródła podziałów:

  • Język: istnieją podobieństwa strukturalne, ale przez większość historii Europy większość Europejczyków nie potrafiła prowadzić ze sobą rozmowy.
  • Religia: podział na głównie protestancką Europę Północną i głównie katolicką Europę Południową.
  • Polityka: podział na autokratyczne i demokratyczne systemy polityczne.
  • Gospodarka: rosnący podział na rozwinięte, uprzemysłowione gospodarki i słabo rozwinięte, rolnicze.

Powojenna transformacja Europy Zachodniej

• Podziały te były źródłem napięć, wrogości i wojen.

• Domyślną relacją między krajami Europy Zachodniej była rywalizacja i nieufność.

• Charakteryzowała je konkurencja ekonomiczna i ideologiczna, dążenie do władzy i prestiż narodowy oraz spory terytorialne.

Powojenna transformacja Europy Zachodniej

• Okres między pierwszą a drugą wojną światową charakteryzował się szczególnie ostrymi i płynnymi stosunkami międzypaństwowymi w Europie.

• Nie było stabilnego systemu sojuszy ani wyraźnej równowagi sił.

• Od czasu do czasu państwa próbowały współpracować, ale bez większych sukcesów.

• Liga Narodów, utworzona w 1919 roku, próbowała zapewnić bezpieczeństwo międzynarodowe, ale nie udało jej się tego dokonać: nie mogła działać bez zgody wszystkich członków.

Powojenna transformacja Europy Zachodniej

Po II wojnie światowej relacje między państwami Europy Zachodniej uległy zmianie:

• Nieprzerwany pokój
  • od 1945 roku państwa Europy Zachodniej żyją ze sobą w pokoju, a konfrontacja zbrojna stała się nie do pomyślenia.
• Przekształcona agenda
  • zamiast kwestii integralności terytorialnej i obrony, agenda europejska od 1945 roku dotyczy bogactwa i dobrobytu Europejczyków.
• Nowe kanały i procesy
  • rządy państw Europy Zachodniej stworzyły nowe instytucje, w których można na co dzień dyskutować o sprawach politycznych.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

• Historyczne korzenie Unii Europejskiej sięgają II wojny światowej.

• Europejczycy byli zdeterminowani, by zapobiec powtórzeniu się takiego cierpienia i zniszczenia.

• Wkrótce po wojnie Europa została podzielona na Wschód i Zachód, gdy rozpoczęła się trwająca 40 lat zimna wojna.

• W 1949 roku kraje Europy Zachodniej utworzyły Radę Europy.

• Był to pierwszy krok w kierunku współpracy między nimi, ale sześć krajów chciało pójść dalej.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

Deklaracja Schumana

• Deklaracja Schumana została przedstawiona przez francuskiego ministra spraw zagranicznych Roberta Schumana 9 maja 1950 roku.

• Proponowała utworzenie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, której członkowie połączyliby produkcję węgla i stali.

• EWWiS (członkowie założyciele: Francja, Niemcy Zachodnie, Włochy, Holandia, Belgia i Luksemburg) była pierwszą z serii ponadnarodowych instytucji europejskich, które ostatecznie przekształciły się w dzisiejszą Unię Europejską.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

Europejska Wspólnota Węgla i Stali

• W oparciu o plan Schumana sześć krajów podpisało w 1951 roku Traktat Paryski, aby pod wspólnym zarządem prowadzić swój przemysł ciężki - węglowy i stalowy.

• Były to Niemcy, Francja, Włochy, Holandia, Belgia i Luksemburg.

• Cel: stworzenie współzależności w dziedzinie węgla i stali, tak aby jeden kraj nie mógł już mobilizować swoich sił zbrojnych bez wiedzy innych.

• Złagodziło to nieufność i napięcia po II wojnie światowej.

• Traktat EWWiS wygasł w 2002 roku.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

Traktaty Rzymskie

• Traktaty Rzymskie zostały podpisane w Rzymie 25 marca 1957 roku.

• Uważa się je za akty założycielskie Wspólnoty Europejskiej.

• Pierwszy Traktat powołał do życia Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG).

  • Celem traktatu o EWG było stworzenie wspólnego rynku i zapewnienie przekształcenia warunków handlu i produkcji we Wspólnocie.
  • Kolejnym celem politycznym była budowa politycznej Europy i krok w kierunku bliższego zjednoczenia.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

Traktaty Rzymskie

• Drugi traktat ustanowił Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, znaną lepiej jako EURATOM.
  • Traktat Euratom został początkowo stworzony w celu koordynacji programów badawczych państw członkowskich, aby promować pokojowe wykorzystanie energii jądrowej.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

Cele EWG

• Pierwsze artykuły Traktatu ustanowiły podstawową misję Wspólnoty: stworzenie wspólnego rynku.
  • Traktat o EWG zniósł cła między państwami członkowskimi.
  • Ustanowił wspólną taryfę zewnętrzną, która zastąpiła poprzednie taryfy krajowe.
  • Taryfa ta była uważana za rodzaj granicy zewnętrznej dla produktów z krajów trzecich.
• Traktat przewidywał rozwój wspólnych polityk, na przykład polityki rolnej (WPR), polityki handlowej i polityki transportowej.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

Cele EWG

• W celu poprawy możliwości zatrudnienia dla pracowników i podniesienia ich standardu życia, Traktat przewidział także Europejski Fundusz Społeczny.

• Utworzono Europejski Bank Inwestycyjny, aby ułatwić ekspansję gospodarczą Wspólnoty dzięki nowym środkom finansowym.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

Instytucje EWG

• Jeśli chodzi o stronę instytucjonalną, traktaty wprowadziły kolejne nowości, jak na przykład utworzenie Wysokiej Władzy (późniejszej Komisji Europejskiej), Rady Ministrów (późniejszej Rady UE) i Zgromadzenia Parlamentarnego (późniejszego Parlamentu Europejskiego).

• Ta równowaga instytucjonalna opierała się na trójkącie instytucji:

  • Komisja przygotowywała propozycje legislacyjne,
  • Rada wydawała rozporządzenia,
  • Parlament pełnił rolę doradczą.

• Traktat przewidywał również utworzenie Trybunału Sprawiedliwości.

Powstanie Wspólnoty Europejskiej

• Traktat Paryski i dwa Traktaty Rzymskie są traktatami założycielskimi tego, co stanie się Unią Europejską.

• Stanowiły one ważny krok naprzód w rozwoju powojennych stosunków międzypaństwowych.

• Stworzyły podstawy dla państw-sygnatariuszy do integracji określonych i głównych obszarów ich działalności gospodarczej.

• Stworzyły również podstawę dla ponadnarodowego zarządzania w nowych ustaleniach dotyczących podejmowania decyzji.